Η σύλληψη από τις ΗΠΑ του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο -η οποία εγκωμιάσθηκε από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ως εντυπωσιακή και δραστική- αφήνει πίσω της αβεβαιότητα για το ποιος κυβερνά την πλούσια σε πετρέλαιο χώρα.
Ο Τραμπ δήλωσε χθες, Σάββατο, ότι η αντιπρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες, η οποία ανήκει στην ισχυρή ομάδα που βρίσκεται στην κορυφή της κυβέρνησης της χώρας, ορκίσθηκε πρόεδρος μετά τη σύλληψη του Μαδούρο και μίλησε με τον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, προκαλώντας εικασίες ότι θα αναλάβει τα ηνία.
Βάσει του συντάγματος της Βενεζουέλας, η Ροντρίγκες αναλαμβάνει χρέη προέδρου απουσία του Μαδούρο και το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας της έδωσε την εντολή αργά χθες το βράδυ να αναλάβει το ρόλο αυτό.
Όμως λίγο μετά τα σχόλια του Τραμπ, η Ροντρίγκες εμφανίσθηκε στην κρατική τηλεόραση έχοντας δίπλα της τον αδελφό της και πρόεδρο της Εθνοσυνέλευσης Χόρχε Ροντρίγκες, τον υπουργό Εσωτερικών Ντιοσντάντο Καμπέγιο και τον υπουργό Άμυνας Βλαντίμιρ Παντρίνο Λόπες και δήλωσε ότι ο Μαδούρο παραμένει ο μόνος πρόεδρος της Βενεζουέλας. Η κοινή εμφάνιση έδειξε ότι η ομάδα, που μοιραζόταν την εξουσία με τον Μαδούρο, παραμένει ενωμένη – προς το παρόν.
Χθες ο Τραμπ έκλεισε δημόσια την πόρτα στο ενδεχόμενο να εργασθεί με την ηγέτη της αντιπολίτευσης και νομπελίστρια της ειρήνης Μαρία Κορίνα Ματσάδο, η οποία θεωρείται ευρέως η πιο αξιόπιστη αντίπαλος του Μαδούρο, λέγοντας ότι δεν διαθέτει υποστήριξη μέσα στη χώρα.
Αφού απαγορεύθηκε στην Ματσάδο να είναι υποψήφια στις εκλογές της Βενεζουέλας το 2024, διεθνείς παρατηρητές υποστηρίζουν πως ο αντ’ αυτής υποψήφιος κέρδισε σαρωτική νίκη στην ψηφοφορία, παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση του Μαδούρο δήλωσε πως νίκησε.
– Πολιτικοστρατιωτική ισορροπία ισχύος –
Για περισσότερο από μία δεκαετία, την πραγματική εξουσία στη Βενεζουέλα ασκούσε ένας μικρός κύκλος ανώτερων αξιωματούχων. Αναλυτές και αξιωματούχοι λένε ωστόσο ότι το σύστημα εξαρτάται από ένα εκτεταμένο δίκτυο πιστών και οργάνων της ασφάλειας, το οποίο τροφοδοτείται από τη διαφθορά και παρακολουθήσεις.
Μέσα στον εσωτερικό κύκλο, επικρατεί μια πολιτικοστρατιωτική ισορροπία. Κάθε μέλος έχει τα δικά του συμφέροντα και δίκτυα επιρροής. Αυτή τη στιγμή η Ροντρίγκες και ο αδελφός της αντιπροσωπεύουν την πολιτική πλευρά. Ο Παντρίνο και ο Καμπάγιο αντιπροσωπεύουν την πλευρά των στρατιωτικών.
Αυτή η δομή εξουσίας καθιστά τη διάλυση της σημερινής κυβέρνησης της Βενεζουέλας πιο περίπλοκη απ’ ό,τι ήταν η απομάκρυνση του Μαδούρο, σύμφωνα με συνεντεύξεις με νυν και πρώην αξιωματούχους των ΗΠΑ, βενεζουελανούς και αμερικανούς στρατιωτικούς αναλυτές και συμβούλους της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας για θέματα ασφαλείας.
Ένα μεγάλο ερωτηματικό περιβάλλει τον Καμπέγιο, ο οποίος ασκεί επιρροή στις στρατιωτικές και πολιτικές υπηρεσίες αντικατασκοπείας, οι οποίες διεξάγουν εκτεταμένη κατασκοπεία στο εσωτερικό.
«Επικεντρώνουμε τώρα στον Ντιοσντάντο Καμπέγιο», λέει ο βενεζουελανός εμπειρογνώμονας στρατιωτικής στρατηγικής Χοσέ Γκαρσία. «Επειδή είναι το πιο ιδεολογικό, βίαιο και απρόβλεπτο στοιχείο του καθεστώτος της Βενεζουέλας». Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν διαπιστώσει ότι τόσο η SEBIN, η πολιτική υπηρεσία αντικατασκοπείας, όσο και η DGCIM, η στρατιωτική υπηρεσία αντικατασκοπείας, έχουν διαπράξει εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στο πλαίσιο ενός κρατικού σχεδίου για τη συντριβή των διαφωνούντων. Ένδεκα πρώην κρατούμενοι -περιλαμβανομένων ορισμένων που ήταν άλλοτε οι ίδιοι προσωπικό ασφαλείας- περιέγραψαν, σε συνεντεύξεις τους στο Ρόιτερς πριν από τη σύλληψη του Μαδούρο, ηλεκτροσόκ, εικονικούς πνιγμούς και σεξουαλική κακοποίηση σε κρυφές εγκαταστάσεις της DGCIM.
«Θέλουν να αισθάνεσαι σαν να είσαι μια κατσαρίδα σ’ ένα κλουβί ελεφάντων, ότι είναι μεγαλύτεροι», λέει ένας πρώην πράκτορας της DGCIM, ο οποίος συνελήφθη το 2020 και κατηγορήθηκε για προδοσία αφού είχε έρθει σε επαφή με διαφωνούντες στρατιωτικούς. Τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς οι ΗΠΑ προχωρούσαν στη μεγαλυτερη εδώ και δεκαετίες στρατιωτική ανάπτυξη στη Λατινική Αμερική, ο Καμπέγιο εμφανίσθηκε στην τηλεόραση διατάσσοντας την DGCIM να «πάει και να πιάσει τους τρομοκράτες» και προειδοποιώντας πως «όποιος παρεκκλίνει, θα το μάθουμε». Επανέλαβε τη ρητορική αυτή όταν εμφανίσθηκε χθες στην κρατική τηλεόραση, φορώντας αλεξίσφαιρο γιλέκο και κράνος και έχοντας γύρω του βαριά οπλισμένους φρουρούς.
Ο Καμπέγιο συνδέεται επίσης στενά με φιλοκυβερνητικές πολιτοφυλακές, κυρίως ομάδες ένοπλων μοτοσικλετιστών γνωστών ως colectivos.
– Στρατηγοί ελέγχουν τομείς κλειδιά –
Ο Καμπέγιο, πρώην αξιωματικός του στρατού και σημαντικός παράγοντας στο Σοσιαλιστικό Κόμμα, έχει επιρροή σε σημαντικό τμήμα των ενόπλων δυνάμεων, παρόλο που οι ένοπλες δυνάμεις της Βενεζουέλας διοικούνται επισήμως εδώ και περισσότερο από δέκα χρόνια από τον υπουργό Άμυνας Παντρίνο. Η Βενεζουέλα έχει έως και 2.000 στρατηγούς, πτεράρχους και ναυάρχους, πάνω από τους διπλάσιους απ’ όσους έχουν οι ΗΠΑ. Υψηλόβαθμοι και απόστρατοι στρατιωτικοί ελέγχουν τη διανομή τροφίμων, τις πρώτες ύλες και την κρατική εταιρεία πετρελαίου PDVSA, ενώ δεκάδες στρατηγοί συμμετέχουν στα διοικητικά συμβούλια ιδιωτικών εταιρειών.
Πέραν των συμβολαίων, οι στρατιωτικοί αξιωματούχοι κερδίζουν από παράνομο εμπόριο, λένε αποστάτες και νυν και πρώην αμερικανοί ερευνητές. Σύμφωνα με έγγραφα από έναν αντιπολιτευόμενο σύμβουλο ασφαλείας, τα οποία μοιράσθηκε με τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και είδε το Ρόιτερς, διοικητές που πρόσκεινται στους Καμπέγιο και Παντρίνο είναι διορισμένοι σε ταξιαρχίες – κλειδιά ανεπτυγμένες κατά μήκος των συνόρων της Βενεζουέλας και σε βιομηχανικούς κόμβους.
Οι ταξιαρχίες αυτές βρίσκονται επίσης σε σημαντικές οδούς λαθρεμπορίου.
«Είναι περίπου 20 ως 50 αξιωματικοί στον βενεζουελανό στρατό που πρέπει να φύγουν, πιθανόν ακόμα περισσότεροι, για να φύγει εντελώς αυτό το καθεστώς», λέει ένας δικηγόρος ο οποίος είχε εκπροσωπήσει ένα μέλος της ανώτερης βενεζουελανής ηγεσίας.
Μερικοί μπορεί να σκέφτονται να εγκαταλείψουν το πλοίο. Ο δικηγόρος είπε ότι περίπου μια ντουζίνα πρώην αξιωματούχοι και νυν στρατηγοί επιδίωξαν μετά τη σύλληψη του Μαδούρο να συνάψουν κάποια συμφωνία με τις ΗΠΑ προσφέροντας πληροφορίες με αντάλλαγμα ασφαλή διέλευση και νομική ασυλία.
Όμως αυτοί που βρίσκονται κοντά στον Καμπέγιο λένε πως δεν ενδιαφέρεται αυτή τη στιγμή να συνάψει κάποια συμφωνία, λέει ο δικηγόρος.
Αντιδράσεις για την επίθεση των ΗΠΑ
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε χθες Σάββατο ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις αιχμαλώτισαν τον ομόλογό του της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο αφού εξαπέλυσαν «επίθεση ευρείας κλίμακας» εναντίον της χώρας της Λατινικής Αμερικής, με την πρωτεύουσά της Καράκας να συνταράσσεται από αλλεπάλληλες εκρήξεις.
Ακολουθούν σταχυολόγηση των κυριότερων διεθνών αντιδράσεων.
ΟΗΕ
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε ανήσυχος για την «κλιμάκωση» και το γεγονός ότι «δεν έγινε σεβαστό το διεθνές δίκαιο», στηλιτεύοντας το «επικίνδυνο προηγούμενο», καλώντας «όλες» τις πλευρές στη Βενεζουέλα να διεξαγάγουν «διάλογο χωρίς αποκλεισμούς, με πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου».
Κολομβία
Ο πρόεδρος Γουστάβο Πέτρο διέταξε να αναπτυχθούν στρατεύματα στα σύνορα· κατήγγειλε την επίθεση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και στην «κυριαρχία» των κρατών της Λατινικής Αμερικής, εκφράζοντας ανησυχία για το ενδεχόμενο να πυροδοτήδρι μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση.
«Παγκόσμιος συναγερμός, επιτέθηκαν στη Βενεζουέλα», πρόσθεσε ζητώντας «άμεση» σύγκληση των αρμόδιων οργάνων του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών (ΟΑΚ) και του ΟΗΕ για να συζητηθεί η «διεθνής νομιμότητα» μετά την «επίθεση» αυτή.
Βραζιλία
Ο βραζιλιάνος πρόεδρος Λουίς Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα καταδίκασε τη «σοβαρή παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας της Βενεζουέλας», εκτιμώντας ότι «οι βομβαρδισμοί (…) και η αιχμαλώτιση του προέδρου της υπερβαίνουν το όριο του αποδεκτού» και «απειλούν τη διατήρηση της περιοχής ως ζώνης ειρήνης», τοποθετούμενος μέσω X.
Κάλεσε τη διεθνή κοινότητα, μέσω των Ηνωμένων Εθνών, να «αντιδράσει σθεναρά».
Μεξικό
Το υπουργείο Εξωτερικών του Μεξικού καταδίκασε τους «μονομερείς» αμερικανικούς βομβαρδισμούς στη Βενεζουέλα, προειδοποιώντας ότι η επιχείρηση αυτή έθεσε «σε σοβαρό κίνδυνο την περιφερειακή σταθερότητα».
Αργεντινή
Αντίθετα τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς χαιρέτισε με το συνηθισμένο του σύνθημα «η ελευθερία προχωράει μπροστά, ζήτω η ελευθερία, διάβολε» ο πρόεδρος της Αργεντινής Χαβιέρ Μιλέι, μέγας υποστηρικτής του Ντόναλντ Τραμπ.
Ισημερινός
Ο πρόεδρος του Ισημερινού Ντανιέλ Νομπόα επίσης εξέφρασε ικανοποίηση για την αμερικανική επίθεση, τονίζοντας πως ήρθε «η ώρα όλων των εγκληματιών ναρκωτσαβιστών» και απευθύνοντας το μήνυμα στις μορφές της αντιπολίτευσης Μαρία Κορίνα Ματσάδο και Εδμούνδο Γκονσάλες Ουρούτια, όπως και στον «λαό της Βενεζουέλας», πως «ήρθε η ώρα να γίνετε ξανά ιδιοκτήτες της χώρας σας».
Κίνα
Το Πεκίνο εξέφρασε «βαθύ σοκ» και «καταδίκασε σθεναρά» την «καταφυγή στη βία από τις ΗΠΑ εναντίον ενός κυρίαρχου κράτους και τη δράση τους εναντίον του προέδρου του».
«Αυτή η ηγεμονική συμπεριφορά των ΗΠΑ παραβιάζει κατάφωρα το διεθνές δίκαιο, καταφέρνει πλήγμα στην εθνική κυριαρχία της Βενεζουέλας και απειλεί την ειρήνη και την ασφάλεια στη Λατινική Αμερική και στην Καραϊβική», σύμφωνα με ανακοίνωση του ΥΠΕΞ της Κίνας.
Ρωσία
Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε «βαθιά ανησυχητική και καταδικαστέα» την «πράξη της στρατιωτικής επίθεσης στη Βενεζουέλα», τονίζοντας ακόμη πως «η ιδεολογική εχθρότητα θριάμβευσε επί του οικονομικού πραγματισμού».
Η κυβέρνηση του Νικολάς Μαδούρο θεωρείτο ο κυριότερος σύμμαχος της Ρωσίας στη νότια Αμερική.
Ιράν
«Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών καταδικάζει σθεναρά την αμερικανική στρατιωτική επίθεση εναντίον της Βενεζουέλας και την κατάφωρη παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας της και της εδαφικής ακεραιότητας», ανέφερε δελτίο Τύπου της διπλωματίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας, χαρακτηρίζοντας «παράνομη» την επιχείρηση των ΗΠΑ, εχθρού της Τεχεράνης, με στόχο έναν από τους βασικούς συμμάχους της στη Λατινική Αμερική.
Τουρκία
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε χθες όλα τα μέλη σε αυτοσυγκράτηση για να αποφευχθούν «επιζήμιες συνέπειες για την περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια».
ΕΕ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση κάλεσε να τηρείται το διεθνές δίκαιο, εκφράζοντας ταυτόχρονα την προσήλωσή της σε δημοκρατική και ειρηνική μεταβίβαση της εξουσίας.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας ανέφερε πως απηύθυνε έκκληση για «αυτοσυγκράτηση» κατά τη διάρκεια συνομιλίας της με τον επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Μάρκο Ρούμπιο.
Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε «αλληλέγγυα στον λαό της Βενεζουέλας» και πως τάσσεται υπέρ «ειρηνικής και δημοκρατικής μετάβασης», προσθέτοντας πως η όποια λύση πρέπει να «σέβεται το διεθνές δίκαιο και τον χάρτη των Ηνωμένων Εθνών».
Βρετανία
Ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ αφού σημείωσε πως όλες οι χώρες πρέπει να «σέβονται το διεθνές δίκαιο» τόνισε πως το Λονδίνο «δεν συμμετείχε» στην αμερικανική επιχείρηση.
Πρόσθεσε ότι η Βρετανία «δεν θα χύσει ούτε δάκρυ» για το τέλος του «καθεστώτος του Νικολάς Μαδούρο», αναγγέλλοντας συνομιλίες με την Ουάσιγκτον «τις επόμενες ημέρες» για το ζήτημα.
«Το Ηνωμένο Βασίλειο υποστηρίζει εδώ και καιρό τη μεταβίβαση της εξουσίας στη Βενεζουέλα. Θεωρούμε ότι ο Μαδούρο είναι ένας έκνομος πρόεδρος και δεν θα χύσουμε δάκρυα για το τέλος του καθεστώτος του», σημείωσε.
Γαλλία
Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν κάλεσε να υπάρξει «ειρηνική» και «δημοκρατική» μετάβαση στη Βενεζουέλα αναφέροντας πως ο «λαός» της Βενεζουέλας «απαλλάχθηκε» από τη «δικτατορία του Μαδούρο».
Κάλεσε η μετάβαση να γίνει κατά τρόπο που θα σέβεται τη «βούληση του λαού» και να γίνει το «ταχύτερο» από τον Εδμούνδο Γκονσάλες Ουρούτια, υποψήφιο της δεξιάς στις εκλογές του 2024.
Ισπανία
Η Μαδρίτη «δεν θα αναγνωρίσει (…) μια επέμβαση που παραβιάζει το διεθνές δίκαιο», μολονότι δεν αναγνώριζε ούτε «το καθεστώς Μαδούρο», τόνισε ο ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ.
Η αμερικανική επέμβαση θα μπορούσε να σπρώξει την περιοχή στην «αβεβαιότητα» και πολεμικές περιπέτειες, πρόσθεσε ο σοσιαλιστής πολιτικός καλώντας να υπάρξει «δίκαιη» μετάβαση «με διάλογο».
Γερμανία
Ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έκρινε πως ο Νικολάς Μαδούρο «οδήγησε τη χώρα του στην καταστροφή» και «διαδραμάτιζε προβληματικό ρόλο στην περιοχή», υποστηρίζοντας πως εκείνος «ενέπλεξε τη Βενεζουέλα στη διακίνηση ναρκωτικών». Η Γερμανία, θύμισε, δεν αναγνώρισε το αποτέλεσμα των εκλογών του 2024, που ήταν «νοθευμένες».
Το γερμανικό ΥΠΕΞ κάλεσε «όλα τα μέρη να απέχουν από οτιδήποτε θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση και να αναζητήσουν οδό προς πολιτική λύση», επισημαίνοντας πως «οι διεθνείς νομικοί κανόνες θα έπρεπε να τηρούνται».
Πολωνία
«Θα μας δοθεί η ευκαιρία να αναλύσουμε τις επιπτώσεις αυτής της επίθεσης στην κατάσταση στην περιοχή μας. Μια εξέλιξη όπως η (…) αμερικανική επίθεση στη Βενεζουέλα επηρεάζει τον κόσμο ολόκληρο· θα αντιδράσουμε και θα προετοιμαστούμε για αυτή τη νέα κατάσταση», ανέφερε ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου.
Ιταλία
Η ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζα Μελόνι χαρακτήρισε «νόμιμη» την αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση, η οποία είχε κατ’ αυτήν «αμυντικό» χαρακτήρα, ενώ, ταυτόχρονα, τόνισε πως «η εξωτερική στρατιωτική δράση δεν είναι ο τρόπος να τερματίζονται ολοκληρωτικά καθεστώτα».
Ουκρανία
Χωρίς να αναφερθεί ρητώς στην αμερικανική επιχείρηση, ο ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα κατήγγειλε τα «ευρείας κλίμακας εγκλήματα, τη βία, τα βασανιστήρια, την καταπίεση και την παραβίαση όλων των θεμελιωδών ελευθεριών» που απέδωσε στο «καθεστώς Μαδούρο» – τον πιο πιστό σύμμαχο της Ρωσίας στη Λατινική Αμερική.
Νότια Αφρική
Το Γιοχάνεσμπουργκ χαρακτήρισε «έκδηλη παραβίαση του χάρτη των Ηνωμένων Εθνών» την αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση, τονίζοντας πως η «μονομερής χρήση βίας» είναι «παράνομη» και «υπονομεύει τη σταθερότητα της διεθνούς τάξης».
Ισραήλ
Μέσω του υπουργού Εξωτερικών Γεδεών Σάαρ, το Ισραήλ «χαιρέτισε την απομάκρυνση του δικτάτορα που ηγείτο δικτύου τρομοκρατίας και ναρκωτικών» κι έκανε λόγο για «ιστορική στιγμή», κρίνοντας πως ο Ντόναλντ Τραμπ ενήργησε ως «ο ηγέτης του ελεύθερου κόσμου».